گروه علوم تربیتی مراکز تربیت معلم زاهدان

به وبلاگ گروه علوم تربیتی خوش آمدید

بررسی رابطه بین ذهنیت فلسفی و ...
ساعت ۱۱:٥۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۸/٢/۱٩  کلمات کلیدی: مهین کیخا نژاد

عنوان پایان نامه

بررسی رابطه بین ذهنیت فلسفی و ابعاد آن با انجام وظایف مدیریتی مدیران مدارس متوسطه شهرستان زاهدان

در سال تحصیلی 87-86

 

 

بیان مسأله

 

قرن بیستم و به ویژه دهه های اخیر را می توان، سالهای پرشتاب گسترش خلاقیت ها و نوآوری ها دانست، در نتیجه عصر امروز، عصر تغییر اطلاعات، انفجار دانش، تکنولوژی، اکتشافات گسترده تر، عصر ارتباطات و تحقیقات نام دارد. در چنین عصری، باید برای اداره سازمان های گوناگون اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و ...

 

متن کامل در ادامه مطلب...

 

 

 

محقق:مهین کیخانژاد/کارشناس ارشد علوم تربیتی گرایش مدیریت آموزشی

مدرس مراکز تربیت معلم زاهدان


عنوان پایان نامه:بررسی رابطه بین ذهنیت فلسفی و ابعاد آن با انجام وظایف مدیریتی مدیران مدارس متوسطه شهرستان زاهدان

در سال تحصیلی 87-86

 

 

 

بیان مسأله

 

قرن بیستم و به ویژه دهه های اخیر را می توان، سالهای پرشتاب گسترش خلاقیت ها و نوآوری ها دانست، در نتیجه عصر امروز، عصر تغییر اطلاعات، انفجار دانش، تکنولوژی، اکتشافات گسترده تر، عصر ارتباطات و تحقیقات نام دارد. در چنین عصری، باید برای اداره سازمان های گوناگون اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و آموزشی به نوآوری، نوجویی، نوخواهی و بهره گیری از دستاوردهای اخلاقی، علمی، فنی و بشری همت گماشت و راه را در این سازمانها برای نوآوری، ارائه طرح های مناسب هموار کرد و مدیرانی مبتکر را برای رده های متفاوت برگزید.

تفکر و مهارت درست اندیشیدن، از جمله مسایل مهمی است که از دیرباز ذهن اندیشمندان را به خود مشغول کرده، تفکر یکی از مسائل اساسی تربیت می باشد که برای پرورش آن ابزارهایی لازم است، یکی از این ابزارها، داشتن ذهن فلسفی (philosophical Mindness) است که افراد را در تفکر صحیح و منطقی کمک می کند (اسمیت، 1370 : 17).

در بین انواع مدیریت، مدیریت بر سازمانهای آموزش و پرورش از با اهمیت ترین آنها است، زیرا ثمره آن از یک سو، تبدیل انسانهای خام به انسان های خلاق و رشد یافته و از سوی دیگر تامین کننده احتیاجات نیروی انسانی هر جامعه در سطوح مختلف و بخشهای متفاوت فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است (صافی، 1380 : 13).

کانت[1] در مورد اهمیت آپ می گوید: تعلیم و تربیت، بزرگترین و دشوارترین مسایل مبتلا به انسان است با این اوصاف بدیهی است که مدیریت آموزشی در بین انواع مدیریت ها، اهمیت و جایگاه ویژه ای داشته باشد.

داشتن بینش، بصیرت و ارزش اگرچه در سایر مدیریت ها نیز کاربرد دارد، ولی در مدیریت آموزشی، رکن اصلی محسوب می شود. مدیریت آموزشی، افق هایی فراتر از موازین اقتصادی و اهداف ابزاری فرا روی خود دارد، اگرچه این موازین یا معیارها ملموس و قابل اندازه گیری نیستند، اما در سعادتمندی فرد، سازمان، جامعه، بهبود کالاها و خدمات اهمیت بسیار دارند، این زمینه ها عبارتند از سطوح بالایی از ذهنیت و ابزارهای ادراکی چون تفکر، تعقل و درک شهودی که بتواند بوسیله آنها، درستی و صحت امور و روابط را تبیین کند.

قبل از ورود به بحث اصلی «ذهنیت فلسفی» نگرشی به فلسفه آموزش و پرورش داریم.

فلسفه آموزش و پرورش چیست؟ دیویی[2] می گوید: جوهر فلسفه به معنای اعم، همان فلسفه تعلیم و تربیت است. یعنی فلسفه ای که به ما می آموزد، چگونه دنیا را به میل خود بسازیم و از آن بهره بگیریم.

در ادامه، فلسفه و آموزش و پرورش را وابستة به هم می داند و معتقد است تربیت، آزمایشگاه افکار و عقاید فلسفی است و آنها را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد.

نلر عقیده دارد، فلسفه آموزش و پرورش را، باید حکمت تربیت بنامیم و مقصود از آن، را راهگشایی خردمندانه عمل تربیتی بدانیم، و در جای دیگر بیان می شود، فلسفه آموزش را هدایت می کند، فلسفه یک علاقه و یا عشق است که به دنبال آزادی است، اگرچه دانش و آزادی دو چیز مشابه نیستند، اما شما هر دو را در فلسفه آموزش و پرورش پیدا خواهید کرد.

ذهنیت فلسفی چیست؟ نگرش به شیوه ذهنیت فلسفی، خود یک پدیده نو، در تاریخ نگرشها است، وقتی فهرست نگرشهای متعدد به سازمان، به طور مثال نگرش علمی تیلور[3]، بوروکراسی ماکس وبر[4]، اداری فایول[5] و تصمیم گیری سایمون[6] را در نظر می گیریم، ملاحظه می کنیم که هر یک از این نظریه ها، به تمام عناصری که یک سازمان را سازمان می کنند، پرداخته اند، اما با تاکید بر محوریت یک نمود از عناصر سازمان. بنابراین در هر فلسفه یا نظریه یکی از نمودهای عنصری از عناصر مورد تاکید قرار می گیرد، به این صورت، تفاوت در نگرشها پدید می آید. این تفسیر تفکر را برای بیان یک ابر فلسفه یا ابرنظریه بر می انگیزد، که بتواند، برای توجیه منطقی رفتار مناسب، به همه این تاکیدات و نگرشها توجه کند و در برخورد با موضوع، بهترین انتخاب را به عمل آورد. بنابراین باید به همه امور، با ذهنیت فلسفی توجه کرد. می توان سازمان را با این نگرش نظم داد و همه عناصر را هماهنگ ساخت.

گوردون هولفیش[7] و فلیپ اسمیت[8]، سه جنبه برای تفکر منطقی مطرح می کنند: احساس، حافظه، تخیل و بیان می کنند تفکر را زمانی منطقی می نامیم که تعادلی بین احساس، حافظه و تخیل وجود داشته باشد.


دیویی می گوید: ذهنیت فلسفی معادل روح فلسفی خصوصیاتی است که در برخورد با مسایل ژرف اندیش جامع نگر و انعطاف پذیر باشد.

در خصوص ذهن فلسفی میرکمالی معتقد است: تفکر منطقی (Reflective thinking) اساس کار مدیر است، مدیر باید با تفکر منطقی، از شناسایی مسأله تا پیدا کردن راه
حل های مناسب برای مشکلات به پیش برود این کار امکان پذیر نیست، مگر این که از خصوصیات تفکر منطقی برخوردار باشد. تفکر منطقی، حاصل داشتن ذهنی فلسفی است.

بهرنگی: برخورداری مدیر آموزشی از ذهنیت فلسفی، یعنی قدرت انتظام بخشیدن به امور برای اثربخشی و کارایی کیفی مدیر.

شریعتمداری: برای طرز تفکر فلسفی، سه بعدی که در عین مشخص بودن، ارتباط نزدیک میان آنها وجود دارد بیان می کند این سه بعد عبارتند از جامعیت (Comprehensiveness) تعمق (Penetration) و قابلیت انعطاف (Flexibility).

علامه طباطبایی: بی تردید زندگی انسان یک زندگی فکری است، یکی از لوازم بنای زندگی بر فکر این است که هر چه صحیح تر و تمام تر باشد، زندگی بهتر و محکم تر خواهد بود.

از مجموع 114 سوره قرآن، 20 سوره به طور قطعی از آیاتی برخوردار است که مستقیماً به تفکر اشاره دارد.

خصوصیات روح فلسفی (تفکر منطقی) از دیدگاه دکتر شریعتمداری:

1- تردید منطقی،   2- کنجکاوی ،                    3- ژرف اندیشی     4- دید وسیع

5- سعه صدر                    7- ترقی طلبی                  8- وحدت شخصیت             9- طرفداری ارزشها

اسمیت درباره ذهن فلسفی و اهمیت دارا بودن آن بوسیله مدیران می گوید:

تشکیل ماهیت مشخص، صفات معین رفتاری در یک مدیر، از ضروریات مدیریت در سازمانهای پیچیده ای چون سازمانهای آموزش و پرورش است.

مدیر برای انجام وظایف بصورت کارا و اثر بخش باید توان رعایت موارد ذیل را داشته باشد که همگی آنها وابسته به ذهنیت فلسفی مدیر است:

 

1-       نگاه به سازمان و مسوولیت خود به طور سیستمی تا بتواند تمام اجزاء سیستم را در رابطه باهم و هدفهای آن در یک زمینه وسیع مورد توجه قرار دهد.

2-       برنامه ریزی، آینده نگری، عدم توجه به منافع آنی، مقطعی، زودگذر و عدم ترجیح منافع شخصی بر منافع جامعه.

3-       بررسی عمیق مسایلی که در حین عمل روزانه با آنها برخورد می کند در رابطه با کل اهداف سازمان.

4-       برخورداری از شکیبایی منطقی، تحمل رفتار و نظرات دیگران و مسایلی که در مواجه با آن در سازمان پیش می آید.

5-       توان انعطاف پذیری در برابر مشکلات و نظرات مخالف و موافق بطور منطقی.

 

 

اهداف پژوهش

 

الف – هدف کلی

 

شناخت رابطه سطح ذهنیت فلسفی مدیران با انجام وظایف مدیریتی آنان در مدارس متوسطه شهر زاهدان.

 

ب – اهداف فرعی

 

1- شناخت رابطه جامع نگری مدیران مدارس متوسطه و انجام وظایف مدیریتی آنان .

2- شناخت رابطه تعمق مدیران مدارس متوسطه و انجام وظایف مدیریتی آنان .

3- شناخت رابطه انعطاف پذیری مدیران مدارس متوسطه و انجام وظایف مدیریتی آنان.

 

 

                                           مشاهده امور خاص با توجه به ارتباط آنها به یک زمینه وسیع

                                                      ارتباط دادن مسائل حاضر به هدف های دور

                              جامعیت             به کار بردن قوه تعمیم

                                                      توجه به جنبه های نظری

 

                                                      آنچه را دیگران مسلم و بدیهی تلقی می کنند مورد سوال قرار دادن

                                                      کشف امور اساسی و بیان آنها در هر موقعیت

ذهنیت فلسفی                تعمق                  توجه به اشارات و امور مربوط به جنبه های اساسی در هر موقعیت

                                                      قضاوت و حکم را به روش فرضیه ای - قیاسی قرار دادن

 

                                                      رها ساختن خود از جمود روانی

                                                      ارزش سنجی افکار و نظریات بدون توجه به منبع آنها

                  قابلیت انعطاف                   توجه به مسایل مورد بحث از جهات متعدد

                                                      پذیرفتن نظریه ها یا قضاوتهای موقتی و شرطی

                                                      علاقه به اخذ تصمیم در مواقع مبهم

 

 

                                          برنامه ریزی: تعیین هدفها و مقاصد سازمان و تهیه نقشه و برنامه کار

                                           سازماندهی: هماهنگی عقلایی فعالیتهای عده ای از افراد برای حصول

       وظایف                                  به هدف مشترک

     مدیریتی                                 هماهنگی: همسو و هم جهت کردن وظایف و فعالیت های واحدهای

                                                      مختلف در جهت تحقق اهداف

                                                      ارزشیابی: یک امر مستمر و مداوم که مدیران نقاط قوت و ضعف

       مراحل مختلف مدیریت را مشخص می کنند.

                                                     روحیه کارکنان: نحوه برداشت افراد و گروه کارکنان از محیط کارشان

 

نمودار - چهارچوب نظری تحقیق


روش تحقیق:

 

 با توجه به هدف پژوهش یعنی بررسی رابطه بین سطح ذهنیت فلسفی مدیران و انجام وظایف مدیریتی آنها روش تحقیق توصیفی از نوع همبستگی انتخاب گردید.

 

توزیع فراوانی جامعه آماری

 

 

مدیر

دبیر

 

مرد

زن

مرد

زن

جمع

ناحیه 1

25

27

168

265

485

ناحیه 2

38

29

190

298

555

جمع

63

56

358

563

1040

 

نمونه آماری:

 

 در این پژوهش، نمونه شامل 420 نفر از مدیران و دبیران مقطع متوسطه شهر زاهدان می باشد. (70 مدیر و 350 دبیر)

برآورد حجم نمونه با استفاده از فرمول                         

 

 

روش نمونه:

 

 با توجه به ماهیت تحقیق و جامعه آماری، نمونه گیری در دو مرحله انجام گردید.

در مرحله اول: 70 مدیر دبیرستان با روش تصادفی از بین مدیران مقطع متوسطه شهر زاهدان انتخاب گردید.

در مرحله دوم: جهت کسب اطلاعات مورد نیاز در مورد انجام وظایف مدیریتی مدیران، 350 دبیر یعنی به ازای هر یک از مدیران انتخاب شده، 5 دبیر ثابت مربوط به همان مدیر بصورت تصادفی انتخاب گردیدند.

 

ابزار تحقیق

 

1- پرسشنامه گزارش شخصی ذهنیت فلسفی: تحت عنوان پرسشنامه مدیران، بر اساس مدل اسمیت و با اقتباس از کار تحقیقی سیف هاشمی (1382) انتخاب گردید. این پرسشنامه ذهنیت فلسفی مدیران را در سه مقوله جامعیت، تعمق و انعطاف پذیری مورد ارزیابی قرار می داد.

1-    2- پرسشنامه جامعه سنجی انجام وظایف مدیریت: پرسشنامه محقق ساخته، تحت عنوان پرسشنامه دبیران تهیه و تنظیم گردیده و وظایف مدیران را در پنج مقوله برنامه ریزی، سازماندهی، هماهنگی، روحیه کارکنان و ارزشیابی مورد اندازه گیری قرار می داد. برای بررسی روایی پر سشنا مه هااز روش روایی محتوایی وبرای براورد پا یایی پرسشنامه ها از ضریب الفای کرونباخ(α) استفاده گر دیدکه نتایج به شرح جد ول زیر می باشد

 

 جدول 1- پایایی پرسشنامه‌ها و مقوله‌های مربوط به آن

 

مقدار کل

انعطاف پذیری

تعمق

جامعیت

ذهنیت فلسفی

73/0

71/0

79/0

75/0

مقدار آلفا

98/0

ارزشیابی

توجه به روحیه کارکنان

هماهنگی

سازماندهی

برنامه‌ریزی

انجام وظایف مدیریتی

94/0

93/0

94/0

91/0

93/0

مقدار آلفا

 

 

 

 

 

تکنیکهای آماری مورد استفاده در پژوهش:

 

 تجزیه و تحلیل اطلاعات در دو سطح آمار توصیفی (شامل تنظیم جداول، رسم نمودار محاسبه میانگین و انحراف معیار) و در سطح آمار استنباطی از روش همبستگی پیرسون جهت محاسبه همبستگی میان ذهنیت فلسفی و انجام وظایف مدیریتی و آزمون t جهت مقایسه ذهنیت فلسفی و انجام وظایف مدیریتی به تفکیک جنسیت، مدرک تحصیلی و سابقه کار مدیران مدارس متوسطه شهر زاهدان استفاده گردید. در ضمن تمامی محاسبات آماری با استفاده از نرم افزار آماری spss انجام پذیرفت.


سطح ذهنیت فلسفی مدیران و ابعاد آن

 

مقوله

تعداد

میانگین

انحراف استاندارد

متوسط نمره پرسشنامه

ذهنیت فلسفی

70

07/107

37/12

75

جامعیت

70

64/39

09/5

25

تعمق

70

82/34

83/4

25

انعطاف پذیری

70

60/32

85/5

25

نتایج جدول فوق حاکی از این است که میانگین نمره ذهنیت فلسفی مدیران مورد مطالعه 07/107 بدست آمده که بالاتر از متوسط نمره ذهنیت فلسفی در پرسشنامه یعنی 75 است.

نتایج همچنین بیانگر این است که میانگین نمره جامعیت، تعمق و انعطاف پذیری به ترتیب برابر با 64/39=M ، 82/34=M  و 60/23=M می باشد که از متوسط نمره پرسشنامه یعنی 25 بالاتر است که نشان می دهد  مدیران مورد مطالعه دارای سطح ذهنیت فلسفی، جامعیت ، تعمق و انعطاف پذیری خیلی بالایی هستند.


سطح انجام وظایف مدیریتی مدیران و ابعاد آن

 

مقوله

تعداد

میانگین

انحراف استاندارد

متوسط نمره پرسشنامه

انجام وظایف مدیریتی

70

65/121

47/23

75

برنامه ریزی

70

21/24

88/4

15

سازماندهی

70

18/24

77/4

15

هماهنگی

70

94/20

39/3

15

روحیه

70

41/24

00/5

15

ارزشیابی

70

55/24

03/5

15

نتایج جدول فوق حاکی از این است که میانگین نمره انجام وظایف مدیریتی مدیران مورد مطالعه 65/121 بدست آمده که بالاتر از متوسط نمره وظایف مدیریتی در پرسشنامه یعنی 75 است همچنین میانگین نمرات برنامه ریزی، سازماندهی، هماهنگی، روحیه و ارزشیابی به ترتیب برابر با 21/24=M ، 18/24=M ، 94/20=M ، 41/24=M و 55/24=M است که از متوسط نمره پرسشنامه یعنی 15 بالاتر است که نشان می دهد انجام وظایف مدیریتی در مدیران و همچنین مقوله های مربوط به آن در سطح بسیار بالایی قرار دارند.


پرسش اول پژوهش: آیا بین سطح ذهنیت فلسفی مدیران مدارس متوسطه و انجام وظایف مدیریتی آنان رابطه وجود دارد؟

 

نتایج آزمون همبستگی میان ذهنیت فلسفی و انجام وظایف مدیریتی و مقوله های آن

 

 

انجام وظایف مدیریتی

برنامه ریزی

سازماندهی

هماهنگی

روحیه

ارزشیابی

ذهنیت فلسفی

ضریب همبستگی

*246/0

*258/0

*235/0

**835/0

216/0

220/0

معنی داری

040/0

031/0

05/0

000/0

072/0

067/0

تعداد

70

70

70

70

70

70

* معنی داری در سطح 95 درصد

** معنی داری در سطح 99 درصد

جدول فوق حاکی از این است که ضریب همبستگی بین ذهنیت فلسفی با انجام وظایف مدیریتی برابر با 246/0=r می باشد که از مقدار بحرانی جدول در سطح 95 درصد (232/0) بزرگتر است که نشانگر رابطه معنی داری در سطح 95 درصد می باشد (05/0P<). بنابراین، می توان نتیجه گرفت که رابطه مستقیم و معنی داری بین ذهنیت فلسفی مدیران و انجام وظایف مدیریتی آنها وجود دارد و هرچه میزان ذهنیت فلسفی مدیران بالاتر باشد، میزان انجام وظایف مدیریتی آنان نیز بالاتر است. در ضمن نتایج همبستگی ذهنیت فلسفی با مقوله های پنج گانه انجام وظایف مدیریتی، بیانگر این است که ضریب همبستگی بین ذهنیت فلسفی با هماهنگی برابر با 835/0=r است که در سطح 99 درصد از مقدار بحرانی جدول (302/0) بزرگتر است که نشانگر رابطه مستقیم و معنی دار در سطح 99 درصد است (01/0P< ) و با مقوله های برنامه ریزی و سازماندهی به ترتیب با ضریب همبستگی 258/0=r ، 235/0 =r در سطح 95 درصد دارای همبستگی مستقیم و معنی دار می باشد اما ضریب همبستگی ذهنیت فلسفی با مقوله های روحیه و ارزشیابی به ترتیب برابر با 216/0=r و 220/0=r است که به لحاظ آماری در سطح 95 درصد معنی دار نیست (05/0P> ).

 

نتایج آزمون t در ارتباط با ذهنیت فلسفی و انجام وظایف مدیریت به تفکیک جنسیت

 

 

جنسیت

تعداد

میانگین

انحراف استاندارد

مقدار t

درجه آزادی

سطح معنی داری

ذهنیت فلسفی

زن

35

7/107

30/11

43/0

68

66/0

مرد

35

4/106

49/13

انجام وظایف مدیریتی

زن

35

7/121

54/23

02/0

68

98/0

مرد

35

6/121

75/23

 

نتایج آزمون t در ارتباط با ذهنیت فلسفی و انجام وظایف مدیریت

به تفکیک مدرک تحصیلی

 

 

مدرک

تعداد

میانگین

انحراف استاندارد

مقدار t

درجه آزادی

سطح معنی داری

ذهنیت فلسفی

لیسانس

60

0/107

79/12

03/0-

68

97/0

فوق لیسانس

10

2/107

07/10

انجام وظابف مدیریتی

لیسانس

60

4/121

75/22

22/0-

68

82/0

فوق لیسانس

10

2/123

77/28

 ادامه مطلب...